rekabet hukuku
Rekabet: Mal ve hizmet piyasalarındaki teşebbüsler arasında özgürce ekonomik kararlar verilebilmesini sağlayan yarışı,
Hâkim Durum: Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücünü,
Teşebbüs: Piyasada mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzelkişilerle, bağımsız karar verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil eden birimleri,
Teşebbüs Birliği: Teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak için oluşturduğu tüzelkişiliği haiz ya da tüzelkişiliği olmayan her türlü birlikleri,
Devletin ticaret hayatına müdahalesi iki şekilde gerçekleşir
1-Monopolizasyonu önleme
2-Tüketicinin korunması
Rekabetin Korunması – Anti tröst Uygulama (Antitrust enforcement)
Hukukumuzda bu alanda en son düzenleme 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ile meydana getirilmiştir.
Amaç
Kanunun amaç başlıklı 1. maddesinde, amacın ‘mal ve hizmet
piyasalarındaki rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma karar ve uygulamaları ve piyasaya hakim olan teşebbüslerin bu hakimiyetlerini kötüye kullanmalarını önlemek, bunun için gerekli düzenleme ve denetlemeleri yaparak rekabetin korunmasını sağlamak’ olarak tanımlamaktadır
Yasaklanan Faaliyetler
Yasaklanan faaliyetler 4. maddede yer almaktadır:
a. Mal veya hizmetin alım yada satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi,
b. Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması yada kontrolü,
c. Mal veya hizmetin arz veya talep miktarının kontrolü veya bunların piyasa dışından belirlenmesi,
d. Rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot yada diğer davranışlarla, piyasa dışına çıkartılması, yahut piyasaya, yeni gireceklerin engellenmesi,
e. Münhasır bayilik hariç olmak üzere, eşit hak ve yükümlülük ve edimler için eşit durumlardaki kişilere farklı şartların uygulanması,
f. Anlaşmanın niteliği veya ticari teamüllere aykırı olarak, b:” mal veya hizmet ile birlikte diğer mal veya hizmetin satın alınması­nın zorunlu kılınması veya aracı teşebbüs durumundaki alıcılar’”
talep ettiği bir malın veya hizmetin de alıcı tarafından teşhiri şartına bağlanması, yada arz edilen bir mal veya hizmetin tekrar arzma ilişkin şartların ileri sürülmesi
istisnalar
Malların üretim ve dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme veya iyileşmenin veya ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması, tüketicinin bundan yararlanması, ilgili piyasaların önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması, rekabetin 1., ve 2, bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorun… olanlardan fazla sınırlanmaması. Muafiyet kararları en çok beş yıl için verilir.
Hakim Durumun Kötüye Kullanılması
Bir veya fazla teşebbüsün ülkenin bütününde yada bir bölümünde, bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim durumunu tek başına yahut başkalarıyla yapacağı anlaşmalar yada birlikte davranışlar ile kötüye kullanılması hukuka aykırı ve yasaktır.
Kötüye kullanma halleri özellikle şunlardır,
a. Ticari faaliyet alanına başka bir teşebbüsü n girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması yada rakiplerin piyasadaki faaliyetlerini zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler,
b. Eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayrımcılık yapılması,
c. Bir mal veya hizmetle birlikte, diğer mal veya hizmetlerin sa­tın alınmasını veya aracı teşebbüsler durumundaki alıcıların talep ettiği bir malın veya hizmetin de alıcı tarafından teşhiri şartına bağlanması yada satın alınan bir malın belirli bir fiyatın altında satılmaması gibi, tekrar satış halinde alım satım şartlarına ilişkin sınırlama­lar getirilmesi,
d. Belirli bir piyasadaki hakimiyetin yaratmış olduğu, finansal teknolojik ve ticari avantajlardan yararlanarak başka bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler,
e. Tüketicinin zararına olarak üretimin, pazarlamanın yada teknik gelişmesinin kısıtlanması. (m.6)
Birleşme veya Devralma
Bir yada birden fazla teşebbüsün hakim durum yaratmaya veya
hakim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin bütünü yahut bir kısmında, her hangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azalması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri veya her hangi bir teşebbüsün yada kişinin diğer bir teşebbüsün mal varlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını yada kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları miras yoluyla iktisap durumu hariç olmak üzere, devralması hukuka aykırı ve yasaktır.
Her tür birleşme, ve devralmaların hukuki geçerlik kazanabilmesi için kurula bildirilerek izin alınması gerektiğini kurul, çıkaracağı tebliğlerle ilan eder. (m.7)
Kurulun Yetkileri
Kurul başvuru üzerine, eylemin, birleşmenin anlaşmanın, kararın ve devralmanın bu kanuna aykırı olmadığına dair menfi tespit belgesi verebilir.
İhbar, şikayet veya bakanlığın talebi üzerine kanunun ihlal edildiğini tespit ederse, ihlale son verilmesini, ve rekabetin korunarak ihlal öncesinin korunmasını ister. (m.9)
Yasaklanan faaliyetlere dahil olan anlaşmaların bir ay içinde kurula bildirilmesi gerekir. Kurul ön inceleme ile, işleme izin verir veya nihai karar kadar askıda olduğunu ilgililere tebliğ eder. (m.10). Birleşme ve devralmaların kurula bildirilmesi halinde, kurul para cezası uygular, para cezası ile birlikte eski hale getirilme için gerekli kararları alır. (m.11 )
Rekabet Kurulu Görev ve Yetkileri
Bir başkan, bir başkan vekili olmak üzere 11 üyeden teşekkül eder.
Kurul kanunda yasaklanan faaliyetler ve hukuki işlemler hakkında inceleme, araştırma ve soruşturma yapar. İhlallerin tespiti halinde para cezası uygular ve gerekli tedbirleri alır. (m.27/a) Kurul 27. maddenin sonraki fıkralarında gösterilen görevleri de yapar.
Kurulun inceleme ve Araştırmalarında Usul
Kurul soruşturma açılmasına veya açılmasına gerek olup olmadığı hususunda ön araştırma yapılmasına karar verir. (m.40) Ön araştırma raporu değerlendirilerek soruşturma açılmasına veya açılmamasına karar verir. (m.41) Soruşturma açılmasına karar verilirse, soruşturmayı yürütecek ilgililer belirlenir. Soruşturma en geç 6 ayda tamamlanır. (m.43) Soruşturma için belirlenen yetkililerden oluşan heyet, delilleri toplar.(m.44) Soruşturma sonucu, düzenlenen rapor ilgililere tebliğ edilir ve Kanunu ihlal ettiği belirlenenlere yazılı savunmalarını göndermeleri bildirilir. (m.45) Sözlü savunma yapılmak istendiğinin bildirilmesini takiben, sözlü savunma toplantısı yapılır.(m.46) Sözlü savunma toplantısından sonra 15 gün içinde nihai karar alınır. (m.47, 48)
Kurulun her türlü kararına karşı Danıştaya başvurulabilir.
Tazminat Hakkı ve Zararın Tazmini
Her kim bu kanuna aykırı olan eylem sözleşme ve anlaşma ile
rekabeti engeller, bozar yada kısıtlarsa, yahut belirli mal veya hiz­met piyasasındaki hakim durumunu kötüye kullanırsa, bundan zarar görenlerin her türlü zararını tazmine mecburdur. (m.57)
Zarar görenlerin ödedikleri bedelle, rekabet sınırlanmasaydı ödeyecekleri bedel arasındaki fark zarar olarak talep edilebilir. Rekabetin sınırlanmasından etkilenen rakip teşebbüsler bütün zararlarının tazminini rekabeti sınırlayan teşebbüsten talep edebilirler. Mahrum kalınan kar da talep edilebilir. Bu hususta geçmiş yıllara ait bilançolarda göz önünde tutulur. (m.58) İspat yükü, fiyatların ilk bakışta. piyasada faaliyet gösteren müteşebbislerce arttırıldığına dair kanıtların sunulması halinde ispat yükü davalı rekabeti sınırlayanlara geçer. (m.59)
Tüketicinin Korunması (Consumer Protection)
Modern, hukuk istemlerinde, tüketicinin korunmasına önem verilmektedir. Sözleşmelerde, zayıf olarak kabul edilmekte ve diğer yan’a karşı korunmaktadır. Sözleşme, genelde diğer yana karşı (contra proferentem) yorumlanmaktadır. Standart sözleşmelerde, hak ve nesafete uymayan klozlar, tüketiciye karşı geçersiz sayılmaktadır.
Tüketicinin korunması, ile ilgili ana kanun “4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’dur. Bu kanun hükümlerini inceleyerek hukukumuzda tüketicinin korunmasını ele alacağız.
. Amaç
Bu kanunun amacı, ekonominin gereklerine ve kamu yararına uygun olarak tüketicinin sağlık ve güvenliği ile ekonomik çıkarlarını koruyucu, aydınlatıcı, ve eğitici, zararlarını tazmin edici, çevresel tehlikelerden korunmasını sağlayıcı önlemleri almak, ve tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimlerini özendirmek ve bu konudaki politikaların oluşturulmasında, gönüllü örgütlenmeyi teşvik etmeye ilişkin hususları düzenlemektedir. (m.1)
Tüketicinin Korunması ve Aydınlatılması
Kanunun 4. maddesinde ayıplı mal ve hizmetler ele alınmakta, tanımları yapılmakta, ayıplı mal satım ve alımı içerilmekte ve bu yönden tüketicinin korunması düzenlenmektedir. 6. maddede, taksitli satışlar yer almakta, kampanyalı satışlar 7.ci maddenin konusunu oluşturmakta. 8. ve 9. maddelerde kapıdan satışlarda tüketiciyi koruyucu hüküm ve esaslar yer almaktadır. Rekabetin korunmasında olduğu gibi, hakim durumun kötüye kullanılması (m.6) birleşme ve devralmalar, (m.7) tüketicinin korunmasın dada söz konusu olmaktadır. Tüketici kredisinin düzen­lendiği 10. maddede tüketici kredisi başlığı altında. sözleşmede öngörülen kredi şartları, sözleşme süreci içinde, tüketici aleyhine değiştirilemeyeceği bildirilmektedir. (m.10) Her iki konuda aslında, aynı amaca yöneliktir. Serbest rekabetin sağlanması ve korunması kanununun 13. maddesinde, garanti belgeleri, ve 15. maddede servisi hizmetleri yer almaktadır.